Една од многуте антрополошко политичките теми е изучувањето на историјата на нациите, нивната посебност во културата и идентитетот. Европските народи низ историјата опстојувале и надминувале предизвици зачувувајќи го својот суверенитет и територија. Функционирањето на субјективниот политички свет зависи од интересите на државите и моќта за доминација во меѓународната сцена. Ромите како нација се населуваат во европскиот континент во XII век[1] без можност и тенденција за територијално унифицирање, со своја различна култура и идентитет од европската. Додека “белиот” континент континуирано низ историјата се развива, групите на народи се унифицираат во нации заштитувајќи се низ своите национални држави и културолошки се унапредуваат за заедништво и обединување, ромите како и сите други народи коишто се населиле како “другите” во веќе конструираните национални држави морале да се приспособат на условите поставени од страна на мнозинството.

Овoј текст има за цел да ги анализира и деконструира концептите на формирање на нација, културен развиток и идентитет со осврт на ромите во процесот на создавање на повеќедржавна нација со унифицирана култура и идентитет. Исто така ги претставува и аргументира фактите и литературата кои ја креираат нормативноста на широко прифатените разбирања за горенаведените концепти.

Во потрагата по соодветна дефиниција за политиката, може да наидеме до различни дефиниции од различни периоди низ историјата. до XIX-от век филозофите политиката ја дефинирале како вештина за владеење која била поврзана со војување, освојување и супериорност на народите.[1] Од XX-от век започнува модерното дефинирање на политиката и се насочува кон институционално владеење и одржување на ред и мир во државата.[2] Различниот вид на политички режими и идеологии влијаел врз сфаќањето и дефинирањето на политиката и политичките процеси. Низ историјата на општествениот развој, се појавува поделба на идеалите и начинот на политичко убедување. Организираните групи на истомисленици за политичките процеси, начинот на владеење и разбирањето на општеството се институционализираат преку политички партии.

Според Schreyer и Schwarzmeier политичките партии се развиваат во зависност од структурата на членството во изборните единици, социјалната структура, организациската структура, целите на партијата, идеологиите, пристапот кон политичкиот систем и пристапот кон владеењето.[3] Ваквата поделба во демократскиот систем на владеење како најефективен начин на владеење, ги унапредува сите профили на партии за да се натпреваруваат за довербата на граѓаните. Политичките партии користат различни методи за да ја добијат довербата на гласачите и да ги застапуваат нивните интереси.

Со воведувањето на плурализмот во Република Македонија ромската заедница стекна право да учествува и придонесува вo градењето на демократијата и политичко-правниот систем на државата. Практикувањето на демократската култура кај ромската заедница не се разликува од севкупниот демократски и политички амбиент во државата. Секоја демократска земја минува низ процес на имплементација на предуслови како што се: владеење на правото, високо ниво на граѓански и политички слободи, слободата на изразување, слободата на печатот како и слободата за формирање и учество во организации[1]. После 20 години на практикување на плурализам во државата, развојот на политичката култура во ромската заедница може да ја делиме на два периоди – пред и пост Охридскиот Рамковен договор. Според досегашните резултати и однесувањето на ромските политички партии евидентно е дека партиите не успеаа оптимално да ги искористат дадените можности произлезени од начелата на Охридскиот Рамковен договор.

Со измените на Уставот на Република Македонија од 2001 година преточените начела на Рамковниот договор се своевиден баланс при (ре)дефинирањето на конститутивните елементи на државата, кои освен поголемите заедници ја вклучува и ромската заедница. Ваквиот акт претставува афирмативна можност за ромската политичка елита, но од друга страна е исто така уставна заложба да се задржи мулти-етничкиот карактер на државата.

Почитувани,

Би сакале да Ве известиме дека тимот на Ромалитико во месец Јули поднесе иницијатива до Уставниот суд на Република Македонија за оценување на уставноста и законитоста на Правилникот кој се однесува на брз трансфер на пари на лицата приматели на социјална парична помош. Врз основа на ваквиот Правилник центрите за социјална работа на голем број Роми им го укина правото на социјална парична помош и ги задолжи ретроактивно[1] да ги враќа финансиските средства примени во текот на 2014-та година.

Уставниот Суд не поведе постапка за оценување на уставноста и законитоста, затоа што во Правилникот не е содржана одредба за ретроактивно примена т.е. не се бара од центрите за социјална работа ретроактивно да бараат средства за 2014-та година, што во овој случај центрите тоа незаконските го сториле со погрешно применување на Правилникот. Понатаму, Уставниот суд не упатува за секое поединечно решение да се упатиме пред Управниот суд. Пред Управниот Суд треба да се бара поништување на решенијата добиени од страна на социјалните центри поради погрешна примена на материјалното право, притоа согласно начелото на одговорност, органите кои решаваат во управни спорови треба  да се бара да ја надоместатат нанесената штета со незаконитото дејствие. Лицата на кои им е скратено правото повеќе не може да го користат правото на социјална помош, дел испратиле жалби до второстепена комисија (која е владина), тие ја потврдиле одлуката во сите случаеви. На таквото решение граѓаните имаат право на тужба пред Управен суд во рок од 30 дена, меѓутоа ретки се случаите на оние кои поднеле тужба пред Управен суд.

Слободата на движење е една од основните слободи и права на човекот и граѓанинот и е загарантирана согласно Уставот на Република Македонија. Во изминатиот период сведоци сме на се позачестените случаи за враќање од граница на лица од ромска националност. Најчесто Ромите се враќаат од границите меѓу Македонија и Србија и тоа без никакво образложение. Свесни сме дека во последно време нашата држава е под постојан притисок од страна на Европската заедница поради големиот бран на лица кои ја напуштаат Македонија и бараат азил во Европските земји, но дали сите Роми кои ја напуштаат државата одат да бараат азил? Дали се издржливи мерките коишто се превземаат од страна на Македонија и Европската Унија кон Ромите ќе може да заклучиме од оваа анализа.

На 30 ноември 2009 година, за време на Шведското претседателство со ЕУ, Министерскиот совет за правда и внатрешни работи донесе Одлука за либерализација на визниот режим на Европската унија за граѓаните на Република Македонија, преку измена на Регулативата 539/2001. Од 19 декември 2009 година, безвизните патувања ширум Европа станаа реалност за граѓаните на Република Македонија[1].

Дискриминацијата e феномен присутен во многу држави, меѓу кои и во Република Македонија.Во 2010 година беше усвоен Законот за спречување и заштита од дискриминација, кој почна да се применува од 1.1.2011 година. По донесувањето на Законот за спречување и заштита од дискриминација се формираше и Комисија за заштита и спречување од дискриминација која е надлежна да го спроведува Законот. Оваа комисија ја има клучната улога во спречување и заштита од дискриминација како и промовирање еднаквост на граѓаните на Република Македонија.

Дискриминацијата се дефинира како: секое разликување, исклучување, ограничување или нееднакво постапување или непостапување, мотивирано од основите што се спомнати (кои постојат во моментот, или постоеле порано, а не постојат во моментот, или можат да постојат во иднина, или кои се препишуваат на одредено лице), а кое има за цел или резултира со оневозможување или отежнување на признавањето уживањето или практикувањето од страна на сите лица врз еднаква основа на сите права и слободи, односно во понеповолен третман на едно лице во однос на друго во слична ситуација[1].

Визната либерализација донесе поволности но и многу критики за граѓаните на Република Македонија. Од една страна, поволности затоа што за прв пат граѓаните на РМ можат “слободно“ да патуваат во западноевропските земји, од друга страна критики – бидејќи се зголеми бројот на баратели на азил. Речиси три години после визнaта либерализација, Македонија се соочува со “закани“ за враќање на визниот режим и остри критики за “контролирање“ на одредена група граѓани. Македонската и европската јавност по однос на ова прашања единствената вина ја лоцираат кај Ромите без притоа да ги согледаат фактите за причините за азил како и бенефитите на долг рок кои може да произлезат.

Во таа насока, оваа анализа има за цел да ги согледа причините за азил од економска перспектива, како и да ги анализира трошоците и придобивките на еврoпските држави кои се приматели на најголем број на азиланти. Исто така оваа анализа го толкува т.н азилантско прашање од друг аспект кој е надвор од постоечката “рамка“ и дава аргументи зошто развиените земји треба да вложат во развојните политики во земјите – кандидати за ЕУ со цел да не се повтори сценариото на Бугарија и Романија каде што масовен број на граѓани почнаа да мигрираат.

Животинскиот инстикт на актерите на финансиските пазари во потрага за што поголеми профити се смета за еден од факторите за денешната економска криза. Развојот на кризата во Европа доведе до промена на однесувањето на сите вклучени страни – владите почнаа да интервенираат во банкарскиот систем, глобалната потрошувачка се намали, додека приватниот сектор почна да отпушта работници. Научените лекции од економските кризи во текот на историјата не подучува на фактотот дека во време на криза расте сиромаштијата, невработеноста и нетрпеливоста помеѓу луѓето.

Во овој контекст, пазарот на трудот најчесто е на мета на приватниот сектор со интервенции од типот на намалување на плати и отпуштања од работни места таргетирано кон определена етничка, родова, возрастна или религиозна група. Ваквите трендови неминовно ја зафаќаат цела Европа, но и Македонија каде што неодамнешниот случај во трговскиот центар City Mall со отпуштања на Роми предизвика низа бурни реакции. Секако јавниот сектор не отстапува од оваа рамка, особено ако се имаат предвид рамковните вработувања и процентот на опфатеност на заедниците и нивоата каде што тие се вработени. Иако дискриминацијата постои, сепак во многу случаи тешко e да се утврди, а со тоа и докаже во случаите каде што постои.

Врската меѓу парите и политиката е неизбежна, широко распространета и веројатно неуништлива. Во тој однос ваквата врска е разбирлива со оглед на фактот дека политичките партии имаат потреба од пари за учество во политичкиот натпревар и одржување кохезија меѓу членството на партијата. Сепак, позицијата на одржувањето на моќта во општеството која е дадена на политичките партии, исто така, бара одреден степен на одговорност и отчетност кон своите избирачи (Carey & Reynolds, 2007). Поради тоа, начинот на кој политичките партии се финансирани влијаат на односите на политичките партии и нивните членови, гласачите и општата јавност кои се важни  за квалитетот на демократијата во едно општество (Burnell, 1998). Во тој контекст, партиските финансии придонесуваат за да се одржи и зајакне политичката дебата, како и да влијае врз внатрешната демократија на политичките партии.

Во поглед на Македонија, политичките партии го следат познатиoт модел меѓу парите и политиката - пристапот до политички партии го олеснува пристапот до пари, и пристап до пари купува политичко влијание. Во оваа рамка, владеачките партии партии ги користат државните ресурси и фондовите за да ги "наградат нивните сојузници" и "казнат" оние кои се критички настроени кон нив. Политичката битка во Македонија се води меѓу двете најголеми македонски и албански партии, додека другите мали партии (вклучувајќи ги и Ромските се "минорни играчи", кои вообичаено се приклучуваат во рамките на коалициската влада. Оддтука произлегува дека малите политички партии се само илустративни марионети на поголемите партии, иако тие можат да влијаат за време на изборите (особено на локалните и претседателските избори). Иако малите политички партии манифестираат монополска моќ во партијата (моќ е концентриана во рацете на лидер), тие не знаат да ја  практикуваат нивната моќ во рамките на коалициската влада.

Имајќи ја во предвид улогата и одговорноста на ромските партии во досегашните владини коалиции, оваа анализа укажува на намерните и ненамерните пропусти во досегашното манифестирање на политичка култура која засега произведува дисбаланс меѓу практикувањето на политичката моќ со дадените финансиски можности. Поинаку кажано, во пракса ова значи дека ромските политички партии го црпат легитимитетот од ромскиот електорат додека улогата и одговорноста им е делегирана од страна на коалиционите партии во власта. Така испаѓа дека „поголемата одговорност„ на ромските политички партии и слабата финансиска моќ резултираат во намален кредибилитет кај ромската заедница. Во случај на ромските политички партии, ветувањата се делегирани од страна на главните коалициски партнери и им служи на нивните интереси. Ова укажува дека ромските политички партии имаат пост - изборнии договори за размена на финансиската "колач" по изборите. Меѓутоа, обично позицијата на политичките партии се определува од логиката на трошоци и придобивки, при што ги калкулираат иднините бенефиции (моќ, власт, позиции во јавната администрација, јавните политики) со нивните трошоци (администрација, политичките кампањи и сл.)

Оваа анализа има за цел да укаже на какон начинот на финансирање на политичките партиите влије врз кврз внатрешната демократизација на  ромсктеи политичките партии и придонесува за подобра практика на нивната моќ во коалициската влада. Покрај тоа, оваа анализа обезбедува  аналитичка рамка преку која може да се анализират партиските финансии  и предлага стратегии за финансирање на раомските политичките партии.

Според различни истражувачи, 20-от век е наречен и како “век на геноцид”, геноцид во кој се безмилосно убиени милиони луѓе заради идеологијата нацистичка Германија да биде „расно супериорна„ нација. Поради големиот бројот на жртви, овој безмилосен настан има посебно внимание во историјата на човештвото. Сепак во тоа историско внимание најмалку се знае за Pharrajimos – ромскиот Холокауст. Според Janos Barsony и Agnes Daroczi, Pharrajimos[1]на ромски јазик значи сечење, фрагментирање. Pharrajimos / Porrajmos за прв пат беше воведен од страна на Ian Hancock[2] на почетокот на 90-тите години. Во интернационалната литература истиот термин може да се најде и како SAMUDARIPE кој исто така е ромски термин за масовно убивање.

Изненадувачки или не, сеуште се води дебата дали тоа што им се случило на Ромите може да се смета како Холокауст или не.

Се одлучив да пишувам на оваа тема, затоа што ја најдов интересна за мене како жена, Ромка и која по случајот на судбината сум родена во семејство кое ја пратикува муслиманската религија. Зборувајќи со неколку од не-муслиманските жени имам чувство дека муслиманските жени се сметаат за жени кои треба да бидат спасени од угнетување. Моето прашање и дилема е: зошто не-муслиманките ја имаат оваа перцепција, од кого жените муслиманки треба да бидат спасени? Во овој краток есеј ќе се обидам да одговорам на следните прашања:

  • кое е мислењето на муслиманските жени за превезот
  • колку носењето на превезот и националноста/етникум влијае на нивниот статус, како во приватниот така и во јавниот живот?

Облеката која муслиманските жени ја носат со цел да ги покријат нивните глави и тела се нарекува “хиџаб”. За муслиманките ова не е само парче ткаенина, туку е начин на себе-претставување како некој којшто е посебен, морален и скапоцен. Во одредена литература стои образложение дека хиџабот е исто така симбол на верност и љубов кон сопствениот маж, кој е единствениот што ја заслужува убавината и довербата на својата жена. Многу муслимани веруваат дека покривањето на главата раѓа одредена духовна состојба на приемчивоста (Суфи муслиманите веруваат дека и мажите и жените треба да ги покриваат главите. Во Индија и Пакистан, на пример, мажите обично носат кече за време на молитвениот ритуал) Значи, многу жени кои што не ги покриваат главите и телата, можат да го сторат тоа само заверски прилики или кога се инспирирани да го сторат тоа. Носењето на превезот не е постојана практика засекоја жена.

Ние не ја гледаме важноста на жените Ромки во политичкиот живот.

Амди Бајрам - пратеник во Парламент и политички лидер

Горенаведената реченица доволно кажува каков е односот и третманот кон жената Ромка од страна на ромските политичките партии. Во изминатите дваесет години Ромките дадоа значаен придонес во развојот и организирањето на ромските политички партии и невладиниот сектор. Сепак доминира впечатокот дека жената Ромка не го добива заслуженото место и позиција во ромските партии од страна на сегашните ромски политички лидери. Клучни фактори за оваа ситуација се: политичката култура на ромските лидери, законската регулатива, упорноста на самите жени и положбата на жената Ромка во традиционалното ромско семејство.

 

Законска регулатива

За жал или за нечија среќа ромските лидери мораа да ја почитуваат законската регулатива која ги обврзува сите политички партии да вклучат најмалку 30% жени на кандидатските листи. Законот за избор на пратеници (2002) и Законот за локална самоуправа (2004) одредува квота од 30% учество на обата пола на кандидатските листи за избор на пратеници и советници. Изборниот законик е дециден „… на секои три места на листата најмалку едно место му припаѓа на помалку застапениот пол“. Иако политичките партии ја почитуваат оваа законска одредба бројот на избрани жени во Парламентот е сепак само 30,9% што значи минимум исполнување на квотата. До сега сме имале само една жена Ромка (Ѓулистана Јумеровска-Марковска) преставничка во Парламентот. Од сите носители на политички функции – Роми, само 2 советнички се жени Ромки.

Share

Facebook

Twitter